با ئیستاش ئەو هەلە لە كیس نەدەین

          حمە علی توفیق
ئەندامی دەستەی باڵای یەكیتی پەرلەمانتاران

لەسەرتاسەری جیهاندا نەتەوەیەك بە ئەندازەی ژمارە و نیشتیمان و مێژوو و كەلتوری هاوشێوەی كورد نەماوە كە خاوەنی كیانی خۆی نەبێت ، گەلی كوردستان لەسەرەتای خۆناساندنی تا ئیستا چەندین هەلی باشی بۆ رەخساوە بە كیانی خۆی بگات ، بەڵام بەداخەوە ئەو هەلانە لە كیس چوون و هیواكان بۆ ئایندەی تری نادیار ماونەتەوە ، ئەمانەش هۆكارەكانی بوون :
1 – ئامادە نەبون یا نەتوانین یا نەگونجاوی سەركردەكانی كورد لەو ساتانەدا كە هەلەكە رەخساوە .
2 – فرێودان و درۆكردن و بەڵێنی بێبنەما و هەندێ‌ جار ترساندن هەلەكانی لەبار بردون .
3 – نەبونی یەكیتیەكی نیشتیمانی و بونی ناكۆكی و ناتەبای نێوان سەركردە جیاجیاكانی كورد .
4 – دابەش بونی نیشتیمانەكەی لەسەر چوار دەوڵەتی فەرمی ئەندامانی نەتەوە یەكگرتوەكان .
5 – نەبونی ئازادی و دیموكراسی و سەركوتكردنی هەر جوڵانەوەیەك سەری هەڵدابێ‌ .
ئەوانە و چەندین هۆكاری تر بونیان هەبوە كە تا ئیستا نەتوانراوە بەو ئاواتە بگات ، وا ئیستا زۆرێك لەو هۆكارانە لەبار نراون و هەلومەرجەكان وا دەخوازێ‌ كە ئیتر سەركردەكانی كورد بە گشت بیرو و بۆچونەكانەوە ، لە گشت بەشە داگیر كراوەكاندا سەرقاڵی دۆزینەوەی نەخشە رێگایەكی تۆكمە و رێكوپێك بن بۆ كاركردن و هەنگاو نان بەرەو ئەو ئاواتە دێرینە كە دەوڵەتی كوردیە ، ئەم هەلەش بەم هۆكارانەی لای خوارەوە هاتوەتە ئاراوە :
یەكەم : بەشی باشور
خەباتی ئەم بەشە لەبەر چاوە ، فیداكاری زۆری كردووە ، خۆێنێكی یەكجار زۆری بەخشیوە ، پشكی گەورەی بە جینۆساید بوونی بەركەوتووە ، نیشتیمانی بەر بە تعریب كردن كراوە .
لەم ساتەدا كە دیكتاتۆرەكان نەماون و هەوای ئازادی و دیموكراسی ناوچەكەی گرتوەتەوە و بە پیێ‌ دەستوری عیراقی خاوەنی هەرێمێكی فیدراڵیە ، ئەم فیدراڵیەتە ماوەی زیاتر لە شەش ساڵی بەرێكردووە هیشتا بە تەواوەتی نەچەسپاوە و مادە دەستوریەكانی دوا دەخرێن و كاریان پێ‌ ناكرێت ، ئەمەش لەكاتێكدایە كە هێشتا عیراق بە تەواوەتی دانەمەزراوە و گیروگرفتی زۆریش هەیە لە نێوان پێكهاتەكانیدا بەتایبەتی ( شیعە و سوننە ) و پێكەوە ژیانیان ئاستەمە ، گەلی كوردیش لەو ناوەندەدا ماوەتەوە و تا دێت گرفتەكان زیاتر دەبن و چارەسەریشیان دەگاتە بن بەست ، هەركاتێ‌ بەلای كوردا لایەك بكەنەوە ئەوا لە دژایەتی و دوا خستنی داواكاریەكان هێچی تریان پێی نییە ، بۆیە هەتا درەنگ نەبووە پێویستە لەسەر كورد ئەم هەنگاوانەی لای خوارەوە بنێت :
1 – ماڵی خۆی رێكبخاتەوە بە پەلە ، واز لە بەرژەوەندیە تایبەتیەكان بهێنن ، لە ژێر ناوی ئەو میساق شەرەفەی كە یەكیتی پەرلەمانتارانی كوردستان داوای كردووە لە بەردەم پەرلەمانی كوردستاندا دید و بۆچونەكان و نەخشە رێگای كاركردنی ئایندە بخەنە بەر باس و بریاری یەك ریزی و تەبای و یەكتر قبوڵ كردن بدەن و سەركردایەتیەكی نیشتیمانی لە نوێنەرایەتی گشت لایەك دیاری بكەن بۆ ئەوەی بەكاری نیشتیمانی خۆی هەستێت .
2 – زۆر پێویستە لەم كاتەدا كە عیراقیەكان لێكترازاون لەلایەك و لەلایەكی تریش داواكاریەكانی كوردستانیش بەلاوە نراون و هێشتا عیراق لە ژیر بەندی ( 7 )ی میساقی نەتەوە یەكگرتوەكاندایە ، هەوڵی جدی بدرێت بۆ گەراندنەوەی ناوچە دابرێنراوەكان بۆ سەر هەرێم و جاری سەربەخۆ بونی هەرێمی كوردستان لە چوارچێوەی مافی ( كۆنفیدراڵی ) دا بدرێت و داواش لە لایەنەكانی تری عیراقی بكرێت هەركاتێ‌ عیراق بەتەواوەتی دامەزرایەوە ئەوا لەو چوارچێوەیەدا عیراقی تازە دروست بكرێتەوە ، ئەگەر نا ئەوە كوردستان بە شێوەی سەربەخۆی دەمێنێتەوە و هەوڵی خۆی بخاتە گەر بۆ بە نێودەوڵەتی بونی .
دووەم : بەشەكانی باكور و رۆژهەڵات و رۆژئاوا
خەباتی گەلی كوردستان و ئاڵوگۆرەكانی ناوچەكە وای دەردەخەن كە چانسی گەلی كوردستان لەو پارچانەش لەبەر چاوبێ‌ ، ئەوەتا خەباتی كوردان لە باكور بە شێوازی دیموكراسیانە و چەكداریش رۆژ لەدوای رۆژ بەرەو پێش دەروات و ئایندەیەكی گەش چاوەروانیان دەكات كە لە بەدەست هێنانی مافی چارەنوسی خۆیانن .
بەشی رۆژئاواش بەهۆی ئەو شۆرشەی ئیستا هاتوەتە ئاراوە لە سوریا دەبێ‌ ئەوانیش سودی لێوەرگرن و كیانێك بۆ خۆیان بەدەست بێنن .
بەشی رۆژهەڵاتیش خەبات و خۆفیداكاری زۆری كردووە و بەردەوامیشی هەیە ، بەهۆی ئەو سیستەمە دەسەڵاتداریە لەوێ‌ زەحمەتە ماف بەدەست بهێنرێت ، دەبێ‌ گەلی كورد سود لەو گوشارە نێودەوڵەتیانە وەرگرێ‌ كە ئیستا خەرێكە روبەروی وڵاتەكەیان دەبێتەوە ، ئەوەش خۆ ئامادەكردن و یەك ریزی دەوێ‌ .
كەواتە هەلومەرجەكان لە گشت لایەكەوە لە ئامادە باشیدایە كە كورد سودی لێ‌ وەرگرێ‌ و ئەو هەلە زێرینەش لە كیسی خۆی نەدات .
هەولیر / 10 / 1 / 2012