ھەڵەبجەی ناو باوەشی شنروێ، ژانێك ئەیگرێ و لەودیو ئەو ژانە گەورەوە دڵێكی بچوك لە دەرگای ژیان ئەدات ، دڵێكی بزێوی سپی لەناو كۆرپەیەكی پڕ لە ڕەنگ و خۆشەویستی، ئەیەوێت لە پەنجەرەی خەمەكانی مرۆڤه‌وه‌ بڕژێتە ناو دنیای شەڕ و ئاشتی .

 ئەگەرچی بۆ ناو دنیا ژانێكی قورس بەردەم ئەو دڵە سپیەی گرتبوو، لەو سەردەمەدا ژنێكی ڕۆح سوكی نورانی لەگەڵ خەونێكی‌ سەوز ئه‌وی هێنایه‌ ژیان.

كانی شێخ

هێشتا پارچە قوماشەكەی
درەختە پیرۆزەكەی
كانی شێخ
لەبوخچەكەی دایكم دایە .
هێشتا هەناسەی تەزیووم
بۆ ڕۆژانی دوور لەتۆیم
لەنێو ناخی
كانیلەكەی
كانی دایە .

دوای نیوه‌ڕۆی ڕۆژی چوار شه‌ممه‌ 1/شوبات بۆ زیاتر له‌نزیكه‌وه‌ ئاشنابوون به‌شاری هه‌ڵه‌بجه‌ شاندێك له‌كوردانی (سوریا)  سه‌ردانی شاری هه‌ڵه‌بجه‌ یانكرد.

شانده‌كه‌  كه‌پێك هاتبوون  (م.عه‌لی شمدین ) ئه‌ندامی سه‌ركردایه‌تی (حیزبی پارتی دیموكراتی پێشكه‌توخوازانی كوردله‌سوریا ) كۆمه‌لێك له‌ كه‌سایه‌تی دیاری كوردانی سوریا ،   ‌ له‌ووته‌یه‌كیدا (م .عه‌لی شمدین ) سه‌رۆكی

ڕۆژی چوار شه‌ممه‌ 1/شوبات به‌مه‌به‌ستی له‌نزیكه‌وه‌ ئاگاداربوون له‌ كێشه‌و گرفته‌كانی گوندی (زه‌ڵم ) (گۆران ئه‌دهه‌م ) قائیمقامی قه‌زای هه‌ڵه‌بجه‌ لێپسراوێكی حیزبی  گوندی زه‌ڵمیان به‌سه‌ركرده‌وه‌ ‌ .

له‌لایه‌ن مامۆستای ئاینی گونده‌كه‌و ئه‌نجومه‌نی گوند و گوند نشینان به‌خێرهاتن كران ، دواتر له‌كۆبونه‌وه‌یه‌كدا له‌كێشه‌و گرفته‌كانیان  پرسی نه‌وه‌ ،

ئه‌ی كوردینه‌، ئه‌ی مه‌ردینه وریا بن، وریا بن{ وریا بن} كوردستان له‌ مه‌ترسیدایه‌.

 هه‌ر له‌ پاش رووخاندنی رژێمی خۆێنرێژی دیكتاتۆری سه‌دام حسه‌ێن سه‌ركردایه‌تی دوو پارته‌ زلهێزه‌كه‌ی ده‌سه‌ڵاتی كوردستان: پارتی دیموكراتی كوردستان و یه‌كێتی نیشتمانی كوردستان زۆر نه‌رم و نیان بوون به‌رامبه‌ر به به‌عسییه‌ خۆێرێژه‌كان و جاش و موسته‌شارو سیخورو

گه‌لاَ گه‌لاَ هه‌ڵده‌وه‌رم
ده‌پرژیَمه‌ سه‌ر مۆمی ته‌مه‌نی تۆ و
به‌ده‌م وه‌رینی گه‌لاَیه‌كه‌وه‌
باخچه‌یه‌ك له‌شعر
ده‌كه‌مه‌ پیَناسه‌و ئاویَزانی خۆشه‌ویستی.
2
له‌نیَو ره‌نگی گه‌لاَكاندا
وه‌رزیَك له‌ته‌مه‌م ده‌چنمه‌وه‌ و

لەدوای ئەوەی بەئاگری عیشقت سوتام
بڕیارم داوە لەمەو دوا
باسی خۆشەویستی نەكەم
خۆبڕیاربوو
تۆپرچی خۆتم بۆبكەی بەجۆلانە
نەك سێدارە
خۆبڕیاربوو
تۆپرچی خۆتم بۆبكەی بەئینجانە

1... ڕۆژه‌ ... قوتابخانه‌یه‌ ... ناوه‌وه‌یه‌ .

پۆلێکی قوتابخانه‌ی ناوه‌ندی کچانه‌ . کۆمه‌ڵێك قوتابی سه‌رقاڵی تاقیکردنه‌وه‌ن و مامۆستا مریه‌می ته‌مه‌ن (46) ساڵ چاودێریان ده‌کات .نیشتیمانی قووتابی ته‌مه‌ن (16) ساڵ زۆر په‌شۆکاو دیاره‌ ، چاودێری مامۆستا مریه‌م ده‌کات. له‌پڕ قۆپیه‌که‌ی که‌له‌سه‌ر پارچه‌ کاغه‌زێکی بچووك نوسیویه‌تی ده‌ریده‌هێنێ و به‌په‌له‌ ده‌ست ده‌کات به‌ سه‌یرکردن و نووسینه‌وه‌ی له‌سه‌ر په‌ڕه‌ی تاقیکردنه‌وه‌ ...

چی دەبوو گەر..
هێندەی ئەو بەرچنەیە دڵخۆشبام
هەموو رۆژێ‌، بە هەناوێكی خاڵییەوە،
دەیهێنیتە ماڵە دڵ گەورەكەی باخچەو..
لەو سەرەوە.. پڕ دەبێتەوە لە ڕەنگ و..
ماهییەتی خاك
چی دەبوو گەر..
لەو سەری شەكەتیمەوە

(حسیب ئه‌دیب  عبدی ) كه‌خه‌ڵكی زاخۆیه‌ لاوێكی ڕۆشنبیر و نوسه‌ره‌  به‌بۆنه‌ی هاتنی ساڵی نوێ  له‌ سه‌ره‌تای ساڵی (1997)  ئازاره‌كانی هه‌ڵه‌بجه‌ ده‌كاته‌ تابلۆیه‌ك به‌هاوپێچی نامه‌یه‌ك  ئاراسته‌ی سه‌رۆك كۆماری ئه‌مریكای ده‌كات كه‌ (بیل كلینتۆن ) ه‌.

پاش گه‌شتی تابلۆو نوسراوی به‌ كۆشكی سپی به‌فه‌رمی وه‌ڵام وه‌رده‌گریت و سوپاسی ده‌كرێت له‌مه‌راسیمێكدا

دوای پرۆسەی جێبەجێكردنی هەر هەشت قۆناغەكەی ئەنفال وماننەوەی خاكێكێی چۆڵ و كاول ونغرۆی بێ‌ نەتەوە كۆمەڵێك پێشمەرگەی خۆنەویستی (ئەو حەلە ) بریاریاندا بە ماننەوەیان لە ئەشكەوت و كەڵۆز و كونە تاوێر و هەندێ‌ حەشارگەی هەردە و دەشتەكانی گەرمیاندا بمێننەوە و درێژە بە خەباتی پارتیزانی خۆیان بدەن .گرووپێك لەو كەڵە پیاوانە ( مەلا ئەحمەدی گەرمیان و هاورێكانی ) بوون كە بە داخەوە رۆژی 19-3-1989 ( ساڵێك دوای ئەنفالەكە ) لە ئاكامی هەرۆژانی ئەشكەوتەكەی داری خلە بەسەریاندا هەر حەوتیان شەهید

رۆژی سێ شه‌ممه‌ ڕێكه‌وتی 24/1 به‌مه‌به‌ستی له‌نزیكه‌وه‌ بینینی شاری هه‌ڵه‌بجه‌ و كه‌س و كاری شه‌هیدانی كیمیاباران ،ده‌سته‌یه‌ك له‌ گروپی دادگای جیهانی سه‌ردانی شاری هه‌ڵه‌بجه‌یانكرد ، له‌مۆنیۆمێنتی هه‌ڵه‌بجه‌ له‌لایه‌ (گۆران ئه‌دهه‌م ) قائیمقامی قه‌زای هه‌ڵه‌بجه‌ و لێپسراوی ده‌زگاو دامه‌رزاوه‌ حكومی وحیزبی و نوێنه‌ری ڕێكخراوه‌كانی كۆمه‌لی مه‌ده‌نی و كه‌س وكاری شه‌هیدان به‌خێرهاتن كران .

كەباران دێ‌..
ئەرخەوانی سەر بەتەم و..
خوێنی برینم دەشواتەوە
پەنجەی سڕم.. گرێی فەڕشی وێرانەماڵ
بۆ پێشوازی دەكاتەوە
كەباران دێ‌..
تاڵی قژی گووڵی گەنم و..

من دێم و... وەك شەستەباران
دێمی تەمەنت، ئــــاو بدەم.
ئەسپی نیگاو... سەرنجە رێم
لەگۆمی چاوتا... تـاو بدەم.
---
من دێم و... وەك شنەی شەماڵ
بشنێم بەرەشماڵی خەمــتا!!
هەگبەی كۆچی ماچێكی ئاڵ

دەخیلم ... دەخیل...ئامان .. سەد دەخیل
نەدڵ سەبرێكی ماوە
نەڕۆح تاقەتی
تەنیا ماوم
چاوم
دڵم

چاوەروانی
نیگای چاوی
ترپەی دڵی

بیانووی له‌بارنه‌بوونی سه‌ربه‌خۆیی کوردستان، ئه‌گه‌ر گه‌مژه‌ییه‌کی مه‌زن نه‌بی ئه‌وه‌ به‌رژه‌وه‌ندپارێزییه‌کی بێزه‌وه‌ره‌.*
 

کورد به‌ شێوه‌کی گشتیی میله‌ته‌کی که‌پوو گه‌وره‌ن، وه‌ک ئاشکرایه‌ که‌پوو هه‌رچه‌نده‌ی گه‌وره‌ بی هه‌ر رێ له‌وه‌ ناگری که‌ پێش چاوان بگری، لێ له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا هێشتا هه‌ر قسه‌کی ئه‌ندێشه‌بازانه‌ و نابابه‌تییانه‌مان هه‌یه‌ که‌ ده‌بێژی: (له‌به‌ر گه‌وره‌یی که‌پووی پێشه‌ خۆی نابینی)!

کێشه‌ی سه‌ربه‌خۆیی کوردستانیش رێک به‌ هه‌مان ده‌رد چووه‌، وه‌ک ئاشکرایه‌ سه‌ربه‌خۆیی کوردستان رێ له‌ هیچ به‌رژه‌وه‌ندییه‌کی

له‌ ڕۆژی چوار شه‌ممه‌ ڕێگه‌وتی 11/1 له‌دیوانی قائیمقامیه‌تی قه‌زای هه‌ڵه‌بجه‌ له‌كۆنگره‌یه‌كی رۆژنامه‌نوسیدا (گۆران ئه‌دهه‌م ) قائیمقامی قه‌زای هه‌ڵه‌بجه‌ی توانی تیشك بخاته‌ سه‌ر ئه‌و پرۆژانه‌ی كه‌له‌ساڵی (2011) ئه‌نجام دراوه‌ ، له‌سه‌ره‌تای كۆنگره‌كه‌ سوپاسی ده‌زگاكانی ڕاگه‌یاندنی كرد كه‌ هه‌میشه‌ هاووكار بوون له‌گه‌یاندنی ده‌نگی هاووڵاتیان و بڵاوكردنه‌وه‌ی كارووچالاكیه‌كانیشدا.

 به‌ئاماده‌یی جه‌ماوه‌رێكی زۆری وه‌رزش دۆست ڕۆژی دوو شه‌ممه‌ ڕێكه‌وتی 9-1-2012  له‌یاریگای نێو ده‌وڵه‌تی هه‌ڵه‌بجه‌ یانه‌ی وه‌رزشی هه‌ڵه‌بجه‌ میوانداری یانه‌ی خاكی كه‌ركوكی كرد ،یانه‌ی هه‌ڵه‌بجه‌ به‌ به‌رگی سپی و خاكی كه‌ركوك به‌به‌رگی سه‌وز ڕووبه‌ڕوی یه‌كتر بوونه‌وه‌ ،له‌سه‌رتای گیمی یه‌كه‌م تاكۆتایی گێم جگه‌ له‌ده‌ستدانی چه‌ند هه‌لێكی گۆڵكردن له‌لایه‌ن

بڕیار وایه‌ ڕۆژانی(12-14)ی ئه‌م مانگه‌ له‌ له‌نده‌نی پایته‌ختی به‌ریتانیان تایبه‌ت به‌به‌ جیهانی ناساندنی تاوانه‌كانی عێراق كۆنفراسێكی ئه‌نجام بدرێت .خاتوو ( په‌ری نوری عزیز ) به‌ڕێوه‌به‌ری گشتی له‌وه‌زاره‌تی كارووباری شه‌هیدان و ئه‌نفالكراوه‌كانی ورده‌كاری ئه‌وكۆنفراسه‌ی خسته‌ ڕوو ووتی
"ئه‌و كۆنفراسه‌ تایبه‌ته‌ به‌ تاوانه‌كانی ده‌سه‌ڵاتی پێشوو ئه‌مه‌ش وه‌زاره‌تی مافی مرۆڤ به‌ هاوكاری وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی عێراق

بەسەرۆكایەتی بەڕێز(خدركریم) سەرۆكی شارەوانی هەڵەبجەوبە ئامادەبونی ژمارەیەك لە ئەندامانی ئەنجومەنی شارەوانی هەڵەبجە,لەسەرۆكایەتی شارەوانی هەڵەبجە,دانیشتنی ئاسایی خۆی سازدا.

لەسەرەتای دانیشتنەكەدا,بەڕێز(نجم الدین محمدامین ) ئەندامی ئەنجومەنی شارەوانی هەڵەبجە یاداشتێكی پێشكەش بە سەرۆكایەتی شارەاونی كرد.لەویاداشتتەدا

لەمیانەی ووڵاتێكی وەكو سویدا و شوێنی ئێمەدا  ، لەلیستی {گەندەڵیدا }..ڕادەی ئەو پەروەردەیە دەر دەخات ، كە گەلانی وەری دەگرن وە تا چەند كار ئەكاتەسەر بەربەرەكانی كردنی دیاردە نەیارەكان  وپەیرەوكردنی خراپەو چەوتیەكان ....

  سوید لەسەر لیستی _ پاكی و ئاشكرایی وپێشكەوتنەكانی _ پلەی خۆشمانمان دەرناخەم و دەپارێزم .. چونكە راست نیە ببێتە بەڵگەنامەیەك لە نوسینێكدا ...بەڵام لە بەرانبەر ئەمەدا ،

سه‌رله‌به‌یانی رۆژی پێنج شه‌ممه‌ له‌به‌رێوه‌به‌رایه‌تی پۆلیسی دارستانی هه‌ڵه‌بجه‌  كۆنگره‌یه‌كی رۆژنامه‌نوسی تایبه‌ت به‌كارووچالاكی یه‌كانی ئه‌و به‌رێوه‌به‌رایه‌تی ئه‌نجام درا .

ملازمی یه‌ك (ئیسماعیل ابراهیم عزیز ) له‌سه‌رتای كۆنگره‌ ڕۆژنامه‌نوسی یه‌كه‌دا ئاماژه‌ی به‌وه‌كرد " ساڵی 2011 به‌به‌راود له‌گه‌ل ساڵی پێشوو كه‌مترین ئاگركه‌تنه‌وه‌ تۆمار كراوه‌ له‌ساڵی

وه‌زاره‌تی كارووباری كۆمه‌ڵاتی له‌چه‌ند ماوه‌ی پێشوو له‌سه‌رجه‌م بواره‌كان توانیویه‌تی خزمه‌تێكی به‌رچاووی چین و توێژه‌كانی كۆمه‌ڵ له‌ (ده‌رچوانی زانكۆ و په‌یمانگا ، گه‌نجانی خاوه‌ن كار ،كه‌م ئه‌ندامان ، چاودێری خێزان ) بكات .

كامیل غفور به‌ڕێوبه‌ری به‌ڕێوه‌به‌رێتی چاودێری و گه‌شه‌پێدانی كۆمه‌ڵاتی شاره‌زوور له‌ هه‌ڵه‌بجه‌ تایبه‌ت ووتی

له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا که‌ ئازادیخوازه‌کان به‌شدارییه‌کی ڕاسته‌وخۆیان له‌ کرۆنشتاتدا نه‌کرد، به‌ڵام ڕێژیم له‌ فلیقاندنه‌وه‌یاندا سوودێکی زۆری بینی، ئه‌وه‌ی ڕێژیم گه‌ره‌کی بوو قووتاربوون بوو له‌ ئایدیۆلۆژییه‌که‌یان، چونکه‌ ئه‌و له‌و ئایدیۆلۆژییانە زه‌نه‌قی چووبوو، ئه‌وه‌شی باش بۆ ده‌رکه‌وتبوو که‌ به‌ دڕنده‌کارییه‌ك نه‌بێت لەو ئایدیۆلۆژییانە قوتاری نابێت، به‌ چه‌ند حه‌وته‌یه‌ك به‌ر له‌ کرۆنشتات  پیره‌مێرد –کرۆپۆتکین**- مرد.له‌ به‌خاكسپاردنه‌که‌یدا، له‌ژێر سێبه‌ری ئاڵا ڕه‌شوسووره‌کاندا، سه‌دهه‌زار که‌س به‌شدار بوون، له‌سه‌ر زۆربه‌ی زۆری ئه‌و ئاڵایانه‌ به‌ زمانێکی ئاگرین نووسرابوو: ''له‌و جێێەی ده‌سه‌ڵات هه‌یه‌، ئازادی نییە.''

وەك تێزی دەرچوونی و دوای 5 ساڵ لە خوێندن، شوان كاوە خوێندكاری بەشی شانۆی پەیمانگای هونەرەجوانەكانی هەولێر شانۆگەری "گیانی ئیلیانوڕا" لە نووسینی لۆناڕچاسكی و نواندنی خوێندكارانی بەشی شانۆ نمایش دەكا.
بە گوێرەی راپۆرتی راگەیاندنی شانۆگەرییەكە ئەم شانۆگەرییە لەمیانی نمایشەكانی تێزی دەرچوونی خوێندكارانی بەشی شانۆی پەیمانگای هونەرەجوانەكان لە كاتژمێر 11ی بەیانی رۆژی سێ شەممە 10/1/2012 لە هۆڵی گەل نمایش دەكرێ.

ڕەوەندی كوردی لە ئەمریكا بۆ سێهەمین ساڵ (فێستیڤاڵی لاوی كورد) ئەنجام دەدات كەلە بەرواری 6-8ی/1/2012.
رۆژانی 6 تا 8ی مانگی 1ی 2012 لە واشنتنی پایتەختی ویلایەتە یەگرتوەكانی ئەمریكا سێهەمین (فێستیڤاڵی لاوی كورد) ئەنجام ئەدرێت كە لە لایەن چەن خوێندكارو لاوی كوردەوە ڕێكخراوە.
(فێستیڤاڵی لاوی كورد) ساڵانە چەندین ڕێكخراوو خوێندكارو هونەرمەندو چالاكوانی كورد لە ڕەوەندی كوردی لە ئەمریكا

سه‌نته‌ری هه‌ڵه‌بجه‌ی شه‌هیدی ڕێكخراوی ئازادیی لاوان -به‌شی وه‌رزش به‌مه‌به‌ستی زیاتر گرنگی دان به‌وه‌رزش له‌شاری هه‌ڵه‌بجه‌ خولێكی تۆپی باله‌ی بۆ (12) تیپ و یانه‌ی هه‌ڵه‌بجه‌ و ده‌وروبه‌ری كرده‌وه.‌ دوای نیوه‌ڕۆی رۆژی سێ شه‌ممه‌ ڕێكه‌وتی 3ی كانوونی دووه‌م له‌هۆلی داخراوی یاریگای نێوده‌وله‌تی به‌ئاماده‌بونی نوێنه‌ری ده‌زگاو دامه‌زراوه‌ حیزبی و حكومی یه‌كانی شاری هه‌ڵه‌بجه‌ وجه‌ماوه‌ریك له‌وه‌رزش دۆستان یاری كۆتایی ئه‌و

بەرەو لای تۆ ملم لێ‌ ناو
نەمزانی كاروانی ئەم كۆستەم
لە كوێدا تروسكە دەدات
لە كوێدا سەر دەنێت بەسەری وەرزێكی ترەوە
لە كوێدا لێو دەنێت بە لێوی دڵێكی ترەوە
لە رۆژگار و شەوگاری سینەتدا
خەمەكانی هەر هەموو كۆستی تێدا بوو
ئەی پەپوولەی هەڵنیشتوو
هەڵمەفرە..
هیچ نەبێ‌ بۆ ساتێ‌ وەرە ناو دنیای

شه‌وی سه‌ری ساڵی نوێ  به‌مه‌به‌ستی پیرۆزكردنی ساڵی نوێ و به‌خشینی شادی پێكه‌نین خسته‌ سه‌ر لێوی مناڵانی هه‌ڵه‌بجه‌ ،تیپی نواندنی هه‌ڵه‌بجه‌ی شه‌هید چه‌ندین دیاری به‌خشی یه‌ مناڵانی هه‌ڵه‌بجه‌ و ،دیاریه‌كان له‌ڕێگه‌ی دروستكردنی كه‌سایه‌تی (بابانوئێل ) ه‌وه‌ ده‌به‌خشرایه‌ مناڵان و ماڵانی به‌سه‌رده‌كرده‌وه‌ و هاتنی ساڵی نوێ ی لێپیرۆز ده‌كردن .جه‌لیل سه‌عید سه‌رۆكی تیپی نواندنی هه‌ڵه‌بجه‌ی شه‌هید له‌ لێدوانێكیدا تایبه