بێکارى ء کۆمەڵگا هاوچەرخەکان

بێکارى هەروەک تۆڕى سەرەگان ڕۆژبەڕۆژ لە هەناوى کۆمەڵگەى سەرمایەداریدا لە گەشەکردندایەو هەموو جیهانى کرتۆتەوەو بۆ تەیەکێک لە نەخۆشیە کوشندەەکان بۆ سستەمى سەرمایەدارى بە شێوازێک ژمارەکان خۆیان نیشتمانمان دەدەن کە جێگاى مەترسیە بۆ مرۆڤایەتى بەپێى سەرژمێرى نەتەوەیەکگرتووەکان 120 ملیۆن بێکار هەیە ئەم ژمارەیە ئەء ئافرەتء پیاوانە ناگرێتەوە کە مجبورن لە هەژاریدا کارى لاوەکى بکەن کەئەم جۆرە کارەش ءێنەیەکى ترى بێکاریە کە خۆى لە 1000ملیۆن دەدات بەپێى ئامارە ڕەسمیەکان 18 ملیۆن بێکار لە ئەءرءپاى خۆرئاءا هەیە کەلە 10% لە چالاکەکانن ءەلە ئیسپانیا 20% لە ئەڵمانیا 4ر5 ملیۆن کەیەکەم جارە لە پاش ڕءخانى هتلەر لەدەسەڵات ئەم ژمارە زۆرە بێکاردەبن.
ئەء یا یابانەى کە مرۆڤایەتى بە بەهەشتى دەزانى بۆ کار بەفەرمى 3% تۆمارکراوە کە جێگاى گومانیشە هەر کەسانى تایبەت مەند لەم بوارە دەڵێن ئەم ژمارەیە ڕاست نیە بەڵکو ئەء ڕژێمەش هەرءەک ءڵاتانى سەرمایەدارى تر 8% - 10% کێشەى بێکاریان هەیە.
ئەم ژمارانە ئەءە نیە بۆشێوەیەکى کاتى بآ بەڵکو ئەء ژمارانە هەمیشە لەزیادبوندایە ڕۆژانە هەواڵى داخستنى کارگەو کۆمپانیا گەورەکان دەبیستن کە ئیفلاسیان کردووە کرێکارەکان دەخەنە سەرجادەو ئەمەش ڕءداوى تەقینەوەى ئابورى لێدەکەءێتەءە لە پالڕ ئەء ڕءءداوانەشدا بێکارى کاریگەرى لەسەر بەشەکانى تر دادەنێت لە کۆمەڵگەدا ءەک (مامۆستایان – دکتۆر – پەرستیار – ئەءانەى لە بوارى خزمەت گوزارى کاردەکەن، فەرمانبەرانى بانکەکان ئەمانەش لە ڕێگەى ڕێکەوتەوە نیە بەڵکو حکومەتەکانى سەرمایەدارى لە ڕاستەوە بۆ چەپ ئەم سیاسەتە پەیڕەو دەکەن ئەمەش بریتیە لەو تێڕءانینە کوێرانەى کە ڕژێمى سەرمایەدارى تێیدا دەژى.
لەلایەکى تر کاریگەرى ئەم سیاسەتەى ءڵاتە سەرمایەدارە گەورەکان و کۆمپانیا سنور بەزێنەکان لە ئاست وڵاتانى جیهانى سێیەم کۆمەڵگە دەکەن کۆمەڵگەیەکى بەکار بەر (مستهلک) هەموو دەورانێکى بەرهەم هێنان دەوەستێت هێزى کار دەخەنە سەرجادەو سامانە سرءشتیەکان بەتاڵان دەبەن ئەم ءاقعە لە جیهاندا جارێکى تر ململانێى چینایەتیەکان دەخاتە پێشەءەى تێکۆشان دژ بەسەرمایەدارى.

گەڕانەءەیە بۆ سیاسەتى پاش شەڕى جیهانى دووەم ء دابەش کردنى جیهان بۆ سەر زلهێزو کۆمپانیا فرە رەگەزەکان ئەم جارەیان بەشێوەیەکى مۆدێرنتر لەڕێگەى پلانە ئابوریەکانەوە نەک داگیرکارى.
زۆر لە ئابورى ناسەکان چەند ساڵێکە باس لە جیهانگیرى دەکەنء لە خولى بوژانەوەى ئابورى سەرمایەدارىء کێوماڵکردنى جیهانى دادەنێت لە کاتێکدا داڕمانى بازاڕى ساڵى 1997 کە ناسراو بو بە قەیرانى (پڵنگەکان) بەهەمان شێوە کۆمپانیا دارایەکانى یابان (یامایشى سیکیوریتى) ئەمەش بۆى هەیە هەموو جیهان بگرێتەوە.
داڕمانى ئابورى لە یابان کاریگەرى ڕاستەوخۆشى لەسەر ئەمەریکا دەبێت بۆ داڕمان، داڕمان لە ئاسیا کاریگەرى تایبەتى دەبآ لەسەر یابان چونکە 44% کاڵاکانى لەء کیشوەرە دەفرۆشآ ، داڕمانى بازاڕى دراو بۆوە هۆى لاوازى ژێًرخانى بانکى یابان لە کاتێکدا گەءرەترین ءڵاتى قەرزدەرە لە جیهان ئابورى جیهانگیرى لە لایەک سودمەندە بۆ گەشەکردنى ڕژێمە سەرمایەدارەکانء ئابورى جیهانى تاڕادەیەک بەڵام لە قۆناغێکى دیاردا ڕءبەڕءءى داڕمانى جیهانى بێتەوە ئەمە ءێرانکارى زۆرى بەدوادا دآ بۆ ئابورى جیهان.
مارکسء انگلز ئەم گەشەکردنەى سەرمایەداریان بەر لە 150 سالڕ هەست پێکردووە کە دەبێًتە سیستەمێکى جیهانگیر ڕءءداوەکان خوێندنەوەیان ءانیشانمان دەدات هەرچەندە تائێستا کەس ناتوانآ ئەءە بەدەست بێنآ یان بێنآ کەدەسەڵاتى تەءاء بەسەر بازاڕى جیهاندا هەیە لە ڕاستیدا دیاردە هەیە نەک دەسەڵاتى تەءاء، لەم قۆناغەدا ئابورى جیهان سیاسەتى جیهان ڕۆشنبیرى جیهان، دیبلۆماسیەتى جیهان ئەءەشمان لەبیر نەچآ شەڕى جیهان، لەچەرخى بیستدا دووانمان بینى کە بەرهەمى قەیرانى سەرمایەدارى بوو کە دووەمیان بوو بەهۆى کوشتنى 55ملیۆن کوژراو ءێرانکارى لە تەواءى شارستانیەتى مرۆڤایەتیدا.
ئەمڕۆ جیهانى سەرمایەدارى بە تایبەتى ئەمریکاى سنور بەزێن بۆتە سەرچاءەى کێشەکان لە جیهانء گوێدانە پیرۆزیەکانى مرۆڤایەتى شەڕى تیرۆریستانیش جۆرێک لە قەیرانەکانى ئەء ءڵاتە زلهێزەیە کە بەرپاى کردووەو ناءچەیەکى فراءانى گرتۆتەءە لە جیهان ءە دیاردەى توندڕەءى ء فراءان بوونى بزووتنەءە دینیەکان دەرئەنجامى سیاسەتى هەڵەى ئەمریکاء بەریتانیایە ئەگەر کەمێک بگەڕێنەءە بۆ مێژءءى سەرهەڵدان ئەم بزوتنەءانەء سەرچاءەى پشگیرى کردنیان.
بۆیە ئەم دءءتەءژمە چ ءڵاتانى سەرمایەدارى داگیرکەرو چ بزوتنەءە توندڕەءەکان شەڕە مالڕ ءێرانکەرەکەیان جێگاى ئومێدى ڕزگاربونى مرۆڤایەتى نینء بەڵکو ئەء ململانآ شارستانیەتى ڕەنجدەرانى بیروبازوو تێکۆشانى بۆ دەکەن دژبە ءەحشیەتى سەرمایەدارى ء سەلیفەیەتى توندڕەءەکانء کۆنەپەرستان ، لە پێناء نەهێشتنى چەءسانەءەء دادپەرءەرى لەسەر زەءى بەءاتایەکى تر هەمو مارکسیەتێکى ڕاستەقینە دژ بەهەموو جۆرە چەءساندنەوەیەکەء جیاءازى کاریەکە لە کێشە نەتەءەیەکان – لەڕەگەز لە دین کە ئەمانە جگە لەسەڕءمالڕ ءێرانى بونیان هیچى ترى بەدواوا نایە.


سەرچاءە
 مارکسیەت و دین – غریک اوکسلى نوسینى
 موجز تڕریخ یسار عیراقى – فلیکس بیان حزب شیوعى لقرن الحادى والعشرین

مجید حمە فەرەج
 
 

........